Kwaliteitseisen en tips om kwaliteit van toetsen te verbeteren

Daarnaast streven we uiteraard naar efficiënte tentamens: de middels toetsing verkregen informatie moet opwegen tegen de benodigde investering (geld en tijd).

Elke toetsvorm heeft zijn eigen eigenschappen: bij sommige is de validiteit groter, bij andere de betrouwbaarheid. Het gaat erom een optimum te vinden. De faculteit beschikt over een instrument waarmee je door het beantwoorden van een aantal vragen zelf de kwaliteit van je toets kunt onderzoeken.

TIPS voor optimaliseren van de kwaliteit van tentamens

Hieronder vind je nog wat tips om de kwaliteit van toetsen te verbeteren:

·

Tips om de validiteit van een toets te optimaliseren

·

Tips om de betrouwbaarheid van een toets te optimaliseren

·

Tips om de transparantie van een toets te optimaliseren

·

Controleer voor afname de toets met behulp van het evaluatie instrument

Tips om de validiteit van een toets te optimaliseren

Voor onderwijseenheden die de faculteit verzorgt, geldt dat voor elk vak concrete leerdoelen moeten zijn geformuleerd, dat de toetsvormen moeten zijn afgeleid van de leerdoelen en dat de vragen en opgaven van het tentamen de leerdoelen niet te buiten mogen gaan.

Wat kun je als examinator van een vak doen om de validiteit van je tentamen te optimaliseren?

o

Als je een ordening aanbrengt in soorten leerdoelen bijvoorbeeld in: kennis, vaardigheid en houding doelen en/of een integratie ervan, maakt dat het eenvoudiger om de juiste (combinatie van) toetsvorm(en) te kiezen.

o

Over het algemeen wordt in de leerstof meer aandacht besteed aan belangrijke leerdoelen, of onderwerpen. Dat impliceert dat over belangrijke onderwerpen meer vragen in de toets moeten komen. Dat verhoogt de representativiteit van de toets.

o

Een specificatietabel (of toetsmatrijs) is een hulpmiddel om ervoor te zorgen dat een toets inhouds- en begripsvalide is. Maak deze voordat je begint met de constructie van de toetsvragen en/of opdrachten.

o

Als de leerstof een goede afspiegeling is van de (leer)doelen, vormt deze daarmee een prima uitgangspunt bij het construeren van toetsvragen en opdrachten. Controleer wel of je niet alleen reproductievragen stelt.

Tips om de betrouwbaarheid van een toets te optimaliseren

Voor de onderwijseenheden die de faculteit verzorgt, geldt dat bij elk (onderdeel van een) tentamen gebruik wordt gemaakt van een scoringsvoorschrift, d.i. een toetssleutel bij gesloten vragen, een antwoordmodel bij open vragen en beoordelingscriteria bij opdrachten. Als een onderwijseenheid wordt beoordeeld door meerdere examinatoren, moet dit gebeuren op grond van dezelfde criteria en met dezelfde normering.

Wat kun je als examinator van een vak doen om de betrouwbaarheid van een toets te optimaliseren?

o

Gebruik het construeren van goede toetsvragen en –opdrachten de tips en checklists voor gesloten vragen, open vragen en opdrachten.

o

Laat de toetsvragen zo mogelijk controleren door een collega. Aandachtspunten: 1) er is een discrepantie in de interpretatie van vragen door u zelf en door een collega. 2) de toetsvragen moeten voldoende specifiek zijn, dus alleen goed kunnen worden gemaakt door studenten die de stof beheersen.

o

Maak een beoordelingsinstrument en gebruik dat bij het beoordelen van het tentamen(onderdeel). Dit is met name van belang als het gaat om open vragen of opdrachten. Zeker als er meerdere mensen betroken zijn bij de beoordeling is een antwoordmodel (open vragen) of zijn beoordelingscriteria (opdrachten) onmisbaar voor de betrouwbaarheid van de beoordeling.

o

Wees als beoordelaar alert op een aantal veel voorkomende beoordelingsfouten, zodat de toetsuitslag zo objectief mogelijk is.

o

Evalueer achteraf de toetsvragen. Indien mogelijk en van toepassing kan een itemanalyse worden uitgevoerd. Dit levert informatie over de betrouwbaarheid van de toets. Wanneer bijvoorbeeld blijkt dat weinig studenten een bepaalde vraag goed beantwoorden, kan dit veroorzaakt zijn door een slechte voorbereiding van de student, maar ook door een te moeilijk uitgevallen vraag of onduidelijke vraagstelling. Toetsvragen die meer door hoogscoorders goed worden beantwoord dan door laagscoorders zijn vragen die duidelijk onderscheid maken tussen groepen.

Tips om de transparantie van een toets te optimaliseren

Voor de onderwijseenheden die de faculteit verzorgt, geldt dat voor aanvang van het onderwijs en/of het studiejaar bekend wordt gemaakt in Blackboard en/of OSIRIS vakinformatie: de leerdoelen van het vak, de toetsvormen die zijn gekozen om de leerdoelen te toetsen, hoe de verschillende toetsvormen bijdragen aan de bepaling van het eindcijfer, de eisen die er aan opdrachten worden gesteld. Bij een schriftelijk tentamen wordt het maximaal per opgave te behalen aantal punten vermeld bij de tentamenopgaven.

Wat kun je als examinator van een vak doen om de transparantie van een toets te optimaliseren?

Over het algemeen kan aan de transparantie-eis worden voldaan door uitgebreid voorlichting te geven.

o

Zet zoveel mogelijk informatie over de toetsing op Blackboard

o

Geeft bij schriftelijke toetsen een duidelijke instructie en duidelijke informatie (eventueel op toetsvoorblad) over: de toetsprocedure, de criteria en scoringsinformatie, de puntenverdeling over de vragen of opdrachten, de cesuur, de toegestane tijd voor de toets.

o

Zorg dat de lay-out van het tentamen duidelijk is: de vragen zijn duidelijk van elkaar te onderscheiden; de nummering is inzichtelijk, verwijzingen naar een tekst of afbeelding is juist, het onderscheid tussen vraag en vraagonderdelen of antwoordmogelijkheden (mc) is duidelijk.

o

Zorg er ook voor dat eventuele surveillanten goed geïnformeerd zijn over de procedure voor afname, de vereiste condities bij de toets, de toegestane tijd voor de toets.

Bronnen:

Berkel, H van, en Bax, A. (red); Toetsen in het Hoger Onderwijs. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2006.

Handboek toestplanontwikkeling Digitale Universiteit, oktober 2004

## ga naar het overzicht job-aids