column_sept2012

Met een chip het geslacht van je kind bepalen

ethiek en technologie

Aan de Universiteit Twente wordt momenteel hard gewerkt aan een technologie die onze voortplanting radicaal zal veranderen. De groep van Spinozapremiewinnaar en universiteitshoogleraar Albert van den Berg is gespecialiseerd in het maken van laboratoriumpjes op chipformaat. Daar is van alles mee te doen: van het opsporen van kankergezwellen tot het bepalen van bloedwaarden.

Een recente toepassing is het bepalen van de kwaliteit van menselijk sperma. Dit bespaart mannen met vruchtbaarheidsproblemen een vervelend bezoek aan het ziekenhuis. Maar ondertussen opent deze technologie ook een radicale nieuwe mogelijkheid. Omdat ‘vrouwelijke’ spermacellen iets zwaarder zijn dan ‘mannelijke’, is het ook mogelijk (hoewel ingewikkeld) om er sperma mee te scheiden op geslacht. Wie een meisje wil, gebruikt de ene helft, wie een jongetje wil de andere.

Voor alle duidelijkheid: de technologie is nog lang niet rijp voor de markt, en geslachtskeuze is in Nederland niet toegestaan. Maar dat maakt de vraag niet minder relevant wat het in onze samenleving gaat betekenen, als er straks bij de drogist een doe-het-zelf pakketje te koop is om te kiezen of je een jongetje of een meisje wil.

Sinds mensenheugenis is het geslacht van je kinderen iets dat je overkomt. Door echoscopie weten we het inmiddels vaak al voor de geboorte. Maar er zelf voor kunnen kiezen, dat is een flinke stap verder. Wat ooit een lot was dat je alleen kon aanvaarden, wordt nu iets waar we actief voor kunnen kiezen en dus ook zelf verantwoordelijk voor worden. Een paar knappe koppen uit Twente kunnen voor altijd veranderen wat ouderschap betekent in onze samenleving.

Veel mensen zullen wat huiverig zijn bij deze constatering. Rommelen met ons nageslacht betekent rommelen met de mens zelf. Maar het is nog maar de vraag of deze vrees wel het beste kompas is. Heel hard 'nee' roepen tegen een technologie komt vaak neer op een poging om aan een stuur te draaien dat nergens op aangesloten is.

Beter is het om een goede manier vinden om deze technologie maatschappelijk in te bedden. Dat vergt grondig onderzoek. Waarom is geslachtskeuze hier ook alweer verboden? Stamt dit uit de tijd dat een zoon het grootste geschenk was dat je kon krijgen? Dan is het verbod misschien al achterhaald. Gaat het om een principiële weigering om mensen keuzes te laten maken over hun nageslacht, omdat elk mens evenveel waard is? Maar we mogen embryo's en foetussen ook selecteren op erfelijke ziektes.

Alleen door er voorzichtig mee te experimenteren, kunnen we ontdekken wat er op het spel staat bij vrije geslachtskeuze, en welke ethische vragen het oproept. Misschien moeten we het in eerste instantie alleen onder bijzondere omstandigheden toestaan, net als abortus. Door mensen nauwkeurig te volgen en te helpen bij hun keuzes, krijgen we meer inzicht in de ethische dimensies van deze technologie.

Maar misschien verschuift deze technologie ondertussen wel onze ethische kaders en wordt het een beladen keuze om je kinderen te laten opgroeien in een gezin met vier jongetjes of vier meisjes. Net zoals het nu een beladen keuze is om een kind met Down te krijgen: het gebeurt (gelukkig) nog steeds, maar alleen als bewust besluit. Onze moraal ontwikkelt zich immers met de techniek mee. Dat is altijd zo geweest en daar is ook niets mis mee. Zolang we er maar kritisch bij blijven.