column_dec2012

De wereld leert door

Wetenschap in de media

Het was een mooie week voor de Nederlandse wetenschap. Vorige week hielden velen hun adem nog in bij het eindoordeel van de commissie die de fraude door Diederik Stapel onderzocht. Niet alleen Stapel heeft gefaald, maar al zijn vakgenoten, zo luidde het oordeel: in de sociale psychologie heerst een cultuur waarin dit bedrog te gemakkelijk kan optreden. Maar deze week sloeg de stemming om.

Maar liefst drie nieuwe initiatieven om de wetenschap voor een breder publiek toegankelijk te maken zagen de afgelopen week het licht. Allereerst werd ‘De Universiteit van Nederland’ gepresenteerd. De initiatiefnemers gaan 36 colleges van inspirerende Nederlandse hoogleraren opnemen, in Paradiso, met publiek. Elk college duurt 75 minuten en wordt in 5 blokken van 15 minuten op internet gezet. Zo kan een breed publiek zich op een enthousiaste manier de beginselen van veel wetenschapsgebieden eigen maken.

Tegelijkertijd werd bekend dat kijkcijferkanon Matthijs van Nieuwkerk een dagelijks wetenschapsprogramma begint. Elke avond om 22.30 gaat hij ‘De Wereld Leert Door’ presenteren, waarin hij 12 minuten een wetenschapper interviewt. Jong of oud, beginnend of gevestigd: Van Nieuwkerk wil ze allemaal interviewen over hun werk. Iedere dag krijgt Nederland zo iets te horen en te zien over wat er in de Nederlandse wetenschap wordt onderzocht, en wat dat oplevert.

En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, kwam ook De Volkskrant nog met een nieuwe vorm van wetenschapsjournalistiek. Om tegenwicht te bieden tegen de hypes rondom ‘sexy’ onderzoek, en om mensen te laten zien hoe wetenschap werkt, gaat de krant een groot wetenschapsproject van het begin af aan volgen, als een feuilleton. Wat staat er op het spel, wat willen de onderzoekers te weten komen, hoe gaan zij te werk, wat komt eruit? Een kijkje in de keuken van wetenschap-in-praktijk: mooier kan het eigenlijk niet.

Deze initiatieven konden niet op een beter moment komen. Het vertrouwen in de wetenschap heeft een flinke deuk opgelopen door alle fraudezaken van de afgelopen periode. En dat vertrouwen kan niet worden hersteld als te weinig zichtbaar blijft hoe wetenschap nu eigenlijk werkt. Als wetenschapsprogramma’s alleen de spannende resultaten van wetenschappelijk onderzoek laten zien, blijft verborgen hoe wetenschappers nu eigenlijk aan hun conclusies komen. En wat daarin mis kan gaan maar meestal juist heel goed gaat.

Deze drie initiatieven gaan nu eindelijk doen waar sommige wetenschappers al langer om vragen: het onderzoekproces zelf zichtbaar maken, wetenschappers een gezicht geven, en de interne drijfveren en fascinatie van wetenschappers met voldoende diepgang overbrengen. Terwijl online colleges het voor iedere geïnteresseerde mogelijk maken je echt te verdiepen in de kernvragen en beginselen van een wetenschapsgebied, gaat Matthijs van Nieuwkerk dagelijks in gesprek over actueel onderzoek. Daarmee krijgt de wetenschap concrete gezichten. Maar vooral ontstaat er discussie en debat. Het gaat in deze programma’s, en zeker in het feuilleton in De Voklkskrant, niet alleen om een begrijpelijke uitleg, maar ook om een kritische discussie en een kijkje achter de schermen.

Deze ontwikkelingen hebben nóg een positief effect. Ze zorgen voor een herwaardering van het hoorcollege, dat in al het onderwijskundige geweld van ‘activerende leervormen’ haast een verdachte onderwijsvorm is geworden. Een goed college geven is al eeuwenlang een ware kunst. Niet voor niets herinneren velen zich uit hun studiejaren juist vooral de prachtige colleges van inspirerende docenten. Deze kunst herleeft, op het internet, voor een breed publiek. Ook dat is goed nieuws voor de wetenschap.