Hoe schrijven de Nederlandse kranten over hersenonderzoek?

De kranten staan vol met berichten over onderzoek naar de werking van ons brein, en over wat we met de huidige scantechnieken zoals fMRI allemaal te weten kunnen komen. Ongenuanceerde berichtgeving over hersenonderzoek kan onterecht hoge verwachtingen scheppen, of juist angst of wantrouwen.

Woensdag 13 augustus verscheen in PLoS ONE een media-analyse waarin de auteurs, waaronder UT-onderzoeker Sandra van Aalderen-Smeets, onderzochten hoe kritisch en nauwkeurig de Nederlandse kranten over hersenonderzoek schrijven.

De onderzoekers namen alle krantenartikelen (zo'n 1100) tussen 2008 en 2012 die over de hersenen of hersenonderzoek gingen onder de loep. Voor elk artikel werd gecodeerd hoe kritisch de resultaten werden besproken, waarbij onderscheid werd gemaakt tussen optimistisch, neutraal, sceptisch of gebalanceerd. Een tweede variabele was hoe nauwkeurig de artikelen waren, hiervoor scoorden de onderzoekers hoeveel details er over de onderzoeken werden uitgelegd, zoals de gebruikte scantechniek. De resultaten laten zien dat zowel de kritische blik van de journalist als de gedetailleerde beschrijving van het onderzoek van veel artikelen te wensen over laten. Verreweg de meeste artikelen waren neutraal of optimistisch, en maar een klein gedeelte bracht ook beperkingen van het onderzoek aan bod, zoals onnauwkeurigheden in de meettechnieken of ethische dilemma’s.

De onderzoekers keken ook naar hype-vorming, en vonden dat in periodes van verhoogde media-aandacht voor het brein, “nieuwsgolven” genoemd, de berichtgeving optimistischer was dan in periodes van gemiddelde aandacht. Hierbij moet gezegd worden dat de nauwkeurigheid (het aantal details) tijdens de nieuwsgolven niet minder was, en dus het klassieke beeld van ongenuanceerde hypes, niet werd bevestigd. Wel enthousiaster, niet slordiger.

Wellicht extra interessant voor iedereen die geïnteresseerd is in brein & leren: de berichtgeving verschilde per maatschappelijk thema. Over onderwerpen van belang voor het onderwijs -ontwikkeling, leren- werd duidelijk optimistischer geschreven dan over mogelijke toepassingen in de rechtspraak of beveiliging. Dit zou kunnen samenhangen met een eerdere bevinding van VU-onderzoekers dat veel Nederlandse leraren geneigd zijn bepaalde neuro-mythen -misvattingen over het brein- te geloven.

Download hier het onderzoeksartikel