Nanotechnologie is een term die grofweg de helft van de Nederlanders niets zegt. Een maatschappelijke dialoog moet daar verandering in brengen.
De UT werkt daar al hard aan, door ook de sociologische,
juridische en ethische kanten te onderzoeken.
Als het aan Dave Blank ligt, is de dialoog al lang gestart. In
de Nieuwe Kerk in Den Haag vertelt de wetenschappelijk directeur
van MESA+ gepassioneerd over nanotechnologie. Hij deed dat ook al
eens op LowLands. "Straks heb je een lab-on-a-chip waarmee je
direct informatie over je gezondheid krijgt. Een prikje dat je niet
eens voelt, en op de uitslag hoef je niet te wachten", legt hij aan
Jan Douwe Kroeske uit. Roept dat niet allerlei ethische kwesties
op? Blank: "Natuurlijk, die vragen moet je niet uit de weg gaan.
Eerlijk zijn in de voorlichting en luisteren naar wat de
samenleving vindt. Het zou jammer zijn als de discussie een
verkeerde kant opgaat. Dat mensen zeggen: ach laat maar."
Nanopodium
Ook minister Maria van der Hoeven is overtuigd van het
potentieel van nanotechnologie: Nederland kan hierin pionieren en
excelleren. Tegelijk wil zij haar ogen niet sluiten voor de
risico's. Nanotechnologie gaat het menselijk voorstellingsvermogen
vaak te boven, alleen al door de schaal van miljoenste millimeters.
Toch moet de 'menselijke maat' terugkomen, om mensen mee te krijgen
in de mogelijkheden van de technologie. En daarom heeft zij de
Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie aan het werk
gezet, die op 29 september de aftrap deed in Den Haag tijdens het
evenement Nanopodium. De minister vindt het spannend om te zien wie
er allemaal gaan meedoen: bedrijven, burgers, jongeren.
Interactie
UT-hoogleraar Arie Rip onderzoekt nanotechnologie vanuit
economisch, sociologisch en ethisch perspectief. Hij hoorde bij de
startbijeenkomst van de dialoog vooral een grote wens om 'het mooie
verhaal van nanotechnologie aan de mensen te vertellen'. "Zeg dat
de informatieachterstand van de burger dan opgeheven wordt, wat
dan? Als de wetenschap vervolgens gewoon zijn gang gaat, schiet de
samenleving er niet zoveel mee op. Dat hebben we van eerdere
discussies wel geleerd." Simpele posities komen ook voor bij de
andere kant,bijvoorbeeld bij de milieubeweging. Er is een roep om
striktere regelgeving. "Maar wat doen we met regels als we nog niet
weten wat er aan de hand is? Dan kun je beter met instrumenten als
monitoring en vrijwillige rapportage werken. Voor beide kanten
geldt dat interactie belangrijk is, niet alleen maar het uitzenden
van de eigen boodschap." Rip is verbonden aan de faculteit
Management en Bestuur, en hij is ook voorzitter van de
internationale Society for the Study of Nanotechnology and Emerging
Technologies.
Veranderende opvattingen
Zijn UT-collega techniekfilosoof Tsjalling Swierstra vindt dat
het wel erg vaak over de risico's van nanotechnologie gaat. "En dan
vooral over de schade voor gezondheid en milieu. Dat is belangrijk,
maar het is eigenlijk een kwestie voor toxicologen en juristen. Het
zou veel interessanter zijn als de dialoog zou gaan over de vraag:
hoe veranderen onze praktijken en onze opvattingen, wanneer dankzij
de nanotechnologie allerlei nieuwe apparaten ons leven binnen
komen. Hoe verandert bijvoorbeeld de gezondheidszorg wanneer
ziektes in een heel vroeg stadium kunnen worden opgespoord, hoe
veranderen onze opvattingen over privacy als we omringd worden door
minuscule sensoren, of hoe veranderen onze opvattingen over de
plaats van de mens in de wereld wanneer we zelf nieuwe,
functionele, vormen van leven gaan ontwerpen en bouwen?" Swierstra
is, samen met collega Marianne Boenink van de faculteit
Gedragswetenschappen, redacteur van het nieuwe boek 'Leven als
bouwpakket', een uitgave van het Rathenau Instituut die op de 29ste
werd gepresenteerd.
Deeltjes
Ook Dave Blank wil de discussie over risico's niet uit de weg
gaan. In de Strategische Research Agenda Nanotechnologie, onder
zijn verantwoordelijkheid opgesteld, wordt maar liefst 15 procent
van het onderzoeksbudget uitgetrokken voor risico-onderzoek en
technology assessment. Hij vindt het jammer dat de
discussie altijd over nanodeeltjes gaat: "Dat is een veel te
beperkte invalshoek. Natuurlijk, onzichtbare deeltjes die je zou
kunnen inademen moet je goed onderzoeken, het is niet gek dat
mensen daar bang voor zijn. Maar het leeuwendeel van
nanotechnologie gaat helemaal niet over deeltjes. Om terug te komen
op die lab-on-a-chip: we kunnen op zo'n chip onderzoeken wat een
medicijn allemaal doet met een enkele cel of een groepje cellen.
Dat betekent dat we straks minder tests met proefdieren hoeven te
doen. Dat is een mooie kant van het verhaal!"
De Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie wordt
voorgezeten door oud-NWO voorzitter prof. Peter Nijkamp, die de
plannen op 29 september heeft overhandigd aan minister Maria van
der Hoeven.Voor meer informatie en actieve deelname aan de
dialoog:www.nanopodium.nl
Meer over het MESA+ Instituut voor Nanotechnologie van de UT
www.mesaplus.utwente.nl
Meer over de uitgave 'Leven als bouwpakket'
www.rathenau.nl
