Een kinderboek over de ‘nanopil’. Een spectaculair 3D kijkje binnenin diezelfde nanopil, tijdens de dieslezing die hij dit jaar mag houden. Albert van den Berg wil met de pas verworven Spinozapremie niet alleen wetenschap bedrijven op het hoogste niveau. Hij vertelt ook graag het verhaal aan een zo breed mogelijk publiek.
Ook minister Plasterk, die de Spinozapremies uitreikt op 25
november, ontvangt een exemplaar van het boekje 'Een pil met een
lab erin': het onderzoek van Albert van den Berg uitgelegd voor een
lezerspubliek van acht jaar oud. In januari ligt het in de winkels,
de gasten van de Spinoza-ceremonie hebben de primeur. "Ik heb
meteen gezegd dat ik een deel van het geld wil besteden om mijn vak
uit te leggen. En dat begint bij de jongste leeftijden", aldus de
laureaat. Het boekje van kinderboekenschrijfster Martine Letterie
vertelt over de avonturen van Nanne en Floor. Zij mogen onder meer
een kijkje nemen in het Nanolab van MESA+, op de campus van de UT.
En ze ontmoeten in het ziekenhuis de oncoloog Bob Pinedo met wie
Albert van den Berg een nanopil wil ontwikkelen voor de
vroegtijdige opsporing van darmkanker. Een serieus verhaal
doorspekt met spannende avonturen.
Geen pijnlijk onderzoek meer
"Darmkanker is een van de meest voorkomende soorten bij mensen
boven de 50", licht Van den Berg toe. "Er ligt al een aanbeveling
van de Gezondheidsraad om mensen in deze leeftijdscategorie
standaard te gaan screenen met een endoscopie of coloscopie. Dat is
een pijnlijk en onaangenaam onderzoek. En wat belangrijker is: het
is logistiek lastig voor elkaar te krijgen en bij 95% van de
onderzoeken vind je niets. Je zou graag de patiënten vooraf op een
simpele wijze willen screenen. Op dit moment is een test met
ontlasting het enige alternatief, maar wij denken dat een Nanopil
op termijn een veel patiëntvriendelijker oplossing is." De nanopil
die hij voor ogen heeft, zal straks een lab-on-a-chip bevatten met
nanodraadjes. Dat kan kleine kanker-specifieke DNA-fragmenten
detecteren, al ver voordat het kankergezwel zich ontwikkelt.
Kanker, of aanleg daarvoor, wordt zo veel vroeger opgespoord. Het
pilletje slik je gewoon in en verdwijnt ook weer via natuurlijke
weg. "Je kunt je voorstellen dat het pilletje gewoon zijn
resultaten naar de arts stuurt via een mobiele telefoon stuurt.
Technisch is dat al mogelijk", aldus Van den Berg, die eerder een
Grant van de European Research Council ontving voor zijn
eLab4Life-project.
Kwaliteit van leven
De nanopil is er nog niet, maar een ander systeem dat is
ontwikkeld in de groep van Albert van den Berg, is bijna marktrijp:
dit systeem houdt het lithiumpeil in de gaten, in het bloed van
patiënten met een manisch-depressieve stoornis. Belangrijk voor de
kwaliteit van leven, vond ook een grote zorgverzekeraar: in plaats
van een laboratoriumonderzoek met bijbehorende onzekerheid en
wachttijd is er straks een simpel prikje met vrijwel meteen de
uitslag. MediMate, de spin-off onderneming die een compact
meetapparaatje ontwikkelt op basis van de chip, werkt momenteel
hard aan de marktintroductie. Van den Berg: "Ik verwacht dat dit
soort chips een flinke kostenreductie zal geven in de zorg, terwijl
tegelijk de zorg verbeterd wordt. Zo kunnen we straks ook kalium
gaan meten bij nierpatiënten, en wordt dezelfde techniek gebruikt
om melkziekte in koeien te voorkomen door calcium te meten." Het
spin-off bedrijf dat laatstgenoemde toepassing ontwikkeld,
Blue4Green won onlangs de Young Technology Award."
Migraine
"Het mooie aan de Spinozapremies van dit jaar is ook dat wij
elkaar hebben gevonden in een gezamenlijk project. We gaan samen
onderzoek doen naar de oorzaken van migraine. Michel Ferrari is in
de wereld één van de grootste experts op dit gebied, en Marten
Scheffer weet alles over de complexe overgangssituaties die ook bij
migraine een rol spelen. Wij kunnen, op onze beurt, chips
ontwikkelen om glutamaat te meten, een van de neurotransmitters.
Het is voor het eerst dat de laureaten op deze manier de
samenwerking zoeken. Dat tekende zich al af tijdens de bekendmaking
in juni."
Albert van den Berg houdt op 27 november ook de Diesrede
2009, waarin hij het publiek inwijdt in de 'chips for life' en de
nanopil. Met een 3D-brilletje op, kan iedereen in de wereld duiken
die lab-on-a-chip heet. De viering van de Dies Natalis begint om
14.00 uur in het Muziekcentrum in Enschede, aanmelden is nog
mogelijk via de homepage van de UT.
