Kritisch lezen en denken

Aspecten van kritisch denken

Kritisch kunnen lezen en kunnen denken is een belangrijke vaardigheid voor academisch opgeleiden. Kritisch denken betekent dat je onafhankelijk van anderen informatie analyseert en beoordeelt. Je komt door zorgvuldig na te denken tot je eigen, gefundeerde conclusies. Tijdens je opleiding krijg je bij veel vakken de gelegenheid om je kritisch lezen en kritisch denken skills te ontwikkelen.

Er bestaan allerlei definities van kritisch denken. Belangrijke elementen van kritisch lezen en denken zijn:

-	herkennen van vooroordelen en subjectiviteit

-	tegenstellingen waarnemen

-	onderscheid maken tussen hoofdzaken en bijzaken

-	onderscheid maken tussen relevante en irrelevante informatie

-	redelijke criteria hanteren bij het beoordelen van informatie

-	bewijzen of tegenvoorbeelden zoeken bij een bewering

-	alternatieve opvattingen overwegen

-	bereid zijn van mening te veranderen op grond van bewijzen en argumenten

-	jezelf vragen stellen over beweringen en conclusies, definities en bewijzen, meningen en overtuigingen

-	bereid zijn om je eigen standpunten, opvattingen en overtuigingen uit te leggen, te verdedigen en aan te passen

-	zorgvuldig en welbewust bepalen in welke mate je een bewering zult aanvaarden of verwerpen

-	informatie verzamelen en kennis verwerven over een kwestie voordat je tot een oordeel komt

Om kritisch te kunnen denken over een onderwerp moet je eerst kennis van zaken hebben, anders kun je immers geen gefundeerd oordeel ergens over geven:

Twee methoden

In onderstaande wordt nader ingegaan op twee methoden om je kritisch lezen skills te ontwikkelen nl :

- kritisch lezen door het stellen van vragen

- kritisch lezen door analyse van redeneringen

Kritisch lezen en denken door het stellen van vragen

Kritisch denken betekent dat je onafhankelijk van anderen informatie analyseert en beoordeelt: je accepteer niet zonder meer dat wat je leest waar is en vormt jezelf een mening op grond van deze informatie en informatie uit andere bronnen. Dat kun je doen door jezelf vragen te stellen bij het lezen van de informatie / het bestuderen van de leerstof, bijvoorbeeld:

-	Is dit waar?

-	Waarom is dat zo?

-	Is dat een feit of een mening?

-	Zijn de feiten verifieerbaar?

-	Hoe komt de auteur tot zijn conclusie?

-	Waarom is dit belangrijk?

-	Hoe werkt dat dan?

-	Komt deze informatie van een betrouwbare bron? Wat zeggen andere bronnen daarover?

-	Is het taalgebruik van de auteur neutraal of emotioneel geladen?

Kritisch lezen en denken door analyse van argumentatie

Een andere methode om een tekst kritisch te lezen en er een gefundeerd oordeel over te kunnen geven is goed naar de argumentatie van de auteur te kijken en deze vervolgens op deugdelijkheid te beoordelen.

Je kunt dat doen door een visueel schema te maken met de argumenten die worden gehanteerd. Hiermee wordt bedoeld dat je een plaatje maakt van de argumenten en de relaties ertussen. Argumenten kunnen de vorm hebben van waarnemingen, feiten, logische gevolgtrekkingen, aannames en opinies, etc. In een tekst kun je de verschillende soorten argumenten o.a. herkennen aan:

- Waarnemingen. Uit een reeks waarnemingen stellen we vast:

- Feiten. Uit een reeks feiten, of het ontbreken van feiten, maken we:

- Logische gevolgtrekkingen. Door de logische gevolgtrekkingen te toetsen komen we tot:

- Aannames. Op basis van onze aannames vormen we onze:

- Opinies. Met onze opinies en de beginselen van de logica ontwikkelen we:

- Argumenten. De argumenten van anderen toetsen we met:

Beoordeel vervolgens de argumenten op hun deugdelijkheid:

er sprake is van drogredenen ofwel fouten in de redenering; denk hierbij aan 1) verbanden die verkeerd zijn gelegd 2) overhaaste generalisaties 3) cirkelredeneringen 4) argumenten uit de weg gaan 5) beroep op traditie 6) pragmatische redenen (voor voorbeelden kun je kijken op http://www.carrieretijger.nl/functioneren/professionele-vaardigheden/rationeel-denken/argumenteren)

-	kun je andere argumenten verzinnen (voor of tegen)

-	kun je tegenvoorbeelden bedenken om een bewering te ontkrachten

En trek je eigen conclusies.

Er bestaat ook een aardig overzicht van kenmerken van kritisch denkers.

Bronnen:

http://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/actief_leren/kritisch_denken.html

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/professionele-vaardigheden/rationeel-denken/argumenteren

# ga naar overzicht generieke vaardigheden

kenmerken van kritisch denkers

bron: http://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/actief_leren/kritisch_denken.html

Levenshouding en persoonlijkheidskenmerken van kritische denkers:

-	zijn eerlijk tegenover zichzelf, ook met betrekking tot vooroordelen, subjectiviteit, stereotypen en egocentrisme

-	verzetten zich tegen manipulatie

-	overwinnen verwarring

-	stellen vragen

-	baseren hun meningen op argumenten en bewijs

-	zoeken naar verbanden

-	zijn intellectueel onafhankelijk

-	zijn onderzoekend wat betreft zeer uiteenlopende kwesties

-	zijn graag goed geïnformeerd

-	zijn zelfverzekerd met betrekking tot hun vermogen te onderzoeken en redeneren

-	staan open voor andere opvattingen en zienswijzen

-	zijn zorgvuldig bij het uitstellen, vormen en aanpassen van een oordeel

-	zijn bereid hun meningen te heroverwegen en aan te passen naar aanleiding van eerlijke en kritische reflectie

Benadering van vraagstukken:

-	formuleren duidelijk een vraag of zorg

-	geordende aanpak van complexiteit

-	zoeken ijverig naar relevante informatie

-	zijn redelijk bij het kiezen en toepassen van criteria

-	concentreren hun aandacht op het vraagstuk

-	tonen doorzettingsvermogen als ze problemen tegenkomen

-	zijn nauwkeurig in de mate die het onderwerp en de omstandigheden mogelijk maken

# ga naar overzicht generieke vaardigheden