Omschrijving

Dr. Marinka (M.A.C.T.) Kuijpers

Carrière Perspectief Ontwikkeling & Onderzoek (CARPE)

Loopbaanontwikkeling kan op twee manieren worden begrepen

·	als gerealiseerde loopbaanstappen in de tijd, ofwel loopbaanverloop. Dit is een opeenvolging van werkervaringen, leerervaringen en netwerkrelaties die gedurende de loopbaan zijn verworven. Een loopbaan ontwikkelt zich hoe dan ook gedurende de studie- en arbeidsjaren.

·	als het realiseren van persoonlijke mogelijkheden, waarden en ambities. Dit is actief en bewust beïnvloeden van het loopbaanverloop. In tegenstelling tot loopbaanverloop, duidt loopbaanontwikkeling hier op een werkwoord: er moet aan gewerkt worden.

In de tweede omschrijving gaat het om de vraag wat kunnen mensen doen om zelf invloed uit te oefenen op het verloop van hun loopbaan, ondanks alle externe invloeden waaraan het verloop van loopbanen veelal wordt geweten, zoals ‘het lot’, ‘mijn bestemming’, ‘kruiwagens’, ‘wat er op mijn weg komt’.

Loopbaanontwikkeling is hier gedefinieerd als een proces van voortdurend bewust en actief onderzoeken en realiseren van mogelijkheden, waarden en ambities.

Een actieve vorm van loopbaanontwikkeling is mogelijk, zo laat onderzoek naar actieve en intentionele betrokkenheid in het persoonlijke groeiproces zien (Robitschek & Cook, 1999). Mensen met een hoog niveau van persoonlijke groei-initiatief zijn zich niet alleen bewust van hun ontwikkeling in de tijd, maar zijn ook proactief in hun veranderingsproces. Zij zoeken bewust naar en maken gebruik van ontwikkelingsmogelijkheden. Het streven naar persoonlijke ontwikkeling is gerelateerd aan loopbaansucces (Godshalk & Sosik, 2003) en is in het kader van levenslang leren steeds belangrijker in de werksituatie.

Omdat de individualisering en de flexibilisering van de arbeidsverhoudingen mensen voortdurend confronteren met onvoorspelbare situaties en daaruit resulterende gedragseisen, is een dergelijke vorm van zelfsturing reflectief (Sultana, 2004). Reflectieve loopbaanontwikkeling onderscheidt zich van reactieve en suppressieve loopbaanontwikkeling. In reactieve loopbaanontwikkeling is sprake van emotionele impulsieve reacties op toevallige gebeurtenissen, in suppressieve loopbaanontwikkeling van het ontlopen van loopbaankeuzes (als ‘coping style’ in Heppner et al, 1995).

Dat een actieve vorm van loopbaanontwikkeling ook werkelijk te leren is, blijkt uit verschillende onderzoeken naar loopbaancompetenties van werknemers (Arthur, Inkson, & Pringle, 1999; Eby, Butts, & Lockwood, 2003). In een studie naar loopbaancompetenties van werknemers in Nederland blijken vijf loopbaancompetenties onderdeel uit te maken van actieve loopbaanontwikkeling, namelijk: kwaliteitenreflectie, motievenreflectie, werkexploratie, loopbaansturing en netwerken (Kuijpers, 2003). Het inzetten van loopbaancompetenties:

1.	hangt samen met kenmerken van een moderne loopbaan (Kuijpers & Scheerens, 2003) en kom dus meer voor in een veranderende werksituatie;

2.	draagt bij aan het loopbaansucces van werknemers (Kuijpers e.a., 2006; Plant, 2004; Rowland, 2004)).

In het onderwijs is in de laatste jaren veel aandacht besteed aan het bevorderen van actieve loopbaanontwikkeling van leerlingen, ook wel loopbaanleren genoemd. In 2006 en 2007 heeft Het Platform Beroepsonderwijs voor enkele miljoenen euro’s aan projecten goedgekeurd op het gebied van loopbaanleren. In de kwalificatiestructuur, gegeven door het Colo, zijn de loopbaancompetenties opgenomen. Scholen gaan steeds vaker aan de slag met de loopbaan van de leerling. Een leeromgeving voor loopbaanleren draagt bij aan de leermotivatie en ervaren kwaliteit van keuzes van leerlingen (Meijers, Kuijpers & Bakker, 2006).

Een probleem bij het organiseren van loopbaanleren is dat docenten, die de loopbaanontwikkeling van leerlingen moeten stimuleren en begeleiden, zichzelf onvoldoende voelen voorbereid om deze taak uit te voeren, mede gezien hun beperkte ervaring in het reflectie, pro-actief en interactief vormgeven van hun eigen loopbaan (Kuijpers, 2007).

De noodzaak om aandacht te besteden aan de loopbaanontwikkeling van docenten heeft niet alleen betrekking op de rol als begeleider van leerlingen, maar heeft ook te maken met het (dreigend) tekort is aan docenten in het onderwijs. Om docenten te werven en te behouden, zou het onderwijs dus niet alleen de loopbaan van de leerlingen, maar tevens de loopbanen van docenten centraal moeten stellen.

Dit betekent dat het onderwijs docenten in staat moet stellen hun mogelijkheden, kansen en wensen te herkennen en te benutten. Ontwikkeling van docenten dat in het teken staat van hun loopbaan draagt bij aan de betrokkenheid bij en innovatie van de organisatie (Geijsel & Meijers, 2005).

Onderzoeksvragen

In de onderzoekslijn over loopleren staan de volgende onderzoeksvragen centraal:

·	Hoe wordt loopbaanontwikkeling van docenten momenteel in Nederland vormgegeven?

·	Welke factoren zijn bevorderend en belemmerend in het actief ontwikkelen van loopbanen van docenten?

·	Wat zijn effectieve interventies en voorwaarden voor het stimuleren van loopbaanontwikkeling van werkenden, in het bijzonder voor docenten.

·	Wat zijn effecten van actieve loopbaanontwikkeling van docenten op hun ervaren loopbaansucces en mobiliteit, op de kwaliteit van loopbaanbegeleiding van leerlingen en innovaties in het onderwijs.