Wiskunde, wat kan je daar nu mee?

Op donderdag 14 en vrijdag 15 april 2011 zal het 47ste Nederlands Mathematisch Congres (NMC 2011) plaats vinden op het campusterrein van de Universiteit Twente. Dit jaarlijks congres is de ontmoetingsplek bij uitstek van heel wiskundig Nederland en natuurlijk een schitterende gelegenheid om kennis van de wiskunde op te frissen en op de hoogte te blijven van de actuele ontwikkelingen in het vakgebied dat wij allemaal een warm hart  toedragen.

Wiskunde is poëzie

Het programma van het NMC 2011 zoekt de balans tussen wiskunde voor de schoonheid van de wiskunde en wiskunde voor de schoonheid van de toepassingen. Het NMC 2011 biedt een antwoord op de populaire vraag op feestjes: “Wiskunde, wat kan je daar dan mee?”. Dan sta je als wiskundige natuurlijk met je handen in je haar. Zeker wanneer daar nog aan toegevoegd wordt: “Wiskunde, daar begreep ik vroeger helemaal niets van!”. Ik geef in mijn reactie dan mijn interpretatie van wiskunde voor de schoonheid van de wiskunde: “Wiskundig onderzoek is een creatief proces, een kunstvorm. Wiskunde is een taal, een taal met woorden, die wij formules noemen. Met die woorden schrijven we gedichten die wij stellingen en bewijzen noemen. Wanneer je meer en mooiere woorden kent kan je mooiere gedichten schrijven.” Mijn enthousiasme bij het leggen van de parallel tussen wiskunde en kunst lokt vaak vragen uit. Vragen over de problemen waaraan ik zelf werk. Deze vragen beantwoord ik met een beschrijving van toepassingen waaraan ik werk: wiskunde voor de schoonheid van de toepassingen.

Wiskunde in actie

Overal om ons heen zien we wiskunde in actie. Zonder wiskunde werken veel dingen om ons heen helemaal niet. Hoeveel bedden zijn nodig op een Intensive Care eenheid in een ziekenhuis? Deze vraag is dezelfde als de vraag hoeveel capaciteit nodig is in een mobiel communicatienetwerk. In beide gevallen geeft het zogenaamde Erlang verlies model het verband tussen benodigde capaciteit, het aanbod van patiënten of telefoongesprekken, en de kwaliteit gemeten in aantal geweigerde aanvragen. Naast de capaciteitsvraag is ook de vraag hoe we een dienstrooster voor het verplegend personeel moeten maken van groot belang. De wachtlijstproblematiek komt op vele manieren terug in het onderzoek dat we momenteel doen binnen de afdeling toegepaste wiskunde. Ontwerp van poliklinieken, waarin heel veel verschillende patiënten veel verschillende onderzoeken moeten ondergaan, maar ook onderzoek naar de mogelijkheden voor invoering van sneldiagnose bij kanker bevinden zich op het snijvlak van wiskunde en toepassing, precies daar waar een toegepast wiskundige voor is opgeleid. Vooruitgang van wiskunde wordt zowel gedreven door puur abstracte vragen, als door vragen vanuit toepassingen: het grensvlak van schoonheid van de wiskunde en schoonheid van de toepassingen.

Maatschappelijk belang

Oplossingen die de wiskunde biedt zijn ook van duidelijk maatschappelijk belang. Sneldiagnose is wellicht een van de meest aansprekende actuele voorbeelden. Vorig jaar is in Nederland bij ruwweg 500.000 mensen een onderzoek gedaan naar mogelijke kanker. Ongeveer 80.000 gevallen waren positief (dus met diagnose kanker). Bij een patiënt die wacht op diagnose zitten gemiddeld 7 mensen in de directe omgeving ook in de zenuwen. Terugbrengen van de wachttijd van 3 weken naar 1 week is niet alleen van duidelijk psychologisch belang voor de patiënt, maar is ook maatschappelijk en economisch van belang. Reductie van wachttijd betekent immers dat 8 maal 420.000 mensen twee weken minder wachten op een negatieve diagnose, een besparing van 6.7 miljard onnodige wachtweken (zorgen-maak-weken) per jaar. Tijdens deze wachtweken is de arbeidsproductiviteit bij veel mensen heel erg laag. Bij een arbeidsparticipatie van 25% met gemiddelde weekkosten per persoon van 1000 euro resulteert dit in gemiddeld gederfde arbeid van ruim 1.5 miljard euro per jaar. Wiskundige verbetering van de organisatie van kankerdiagnose is van direct maatschappelijk belang.

Alumnus als ambassadeur

Wiskundigen zijn heel goed in zichzelf onzichtbaar maken als wiskundigen. Reclame maken voor de schoonheid van de wiskunde door wiskundigen is de manier om de voor onze maatschappij noodzakelijke wiskundigen aan te trekken. Als alumnus ben je hiervoor de onmisbare ambassadeur. Voor de invulling van deze rol biedt een kijkje in de keuken van de moderne wiskunde tijdens het NMC 2011 een schitterende gelegenheid. Als ambassadeur weet je het antwoord op de vraag: “Wiskunde, wat kan je daar dan mee?”. “Alles, ik ben er trots op wiskundige te zijn.”

Richard Boucherie

Richard Boucherie