Introductie

Achtergrond

Nederlandse zorginstellingen staan op dit moment voor grote uitdagingen. De kosten voor de zorg nemen toe en de kwaliteit van de zorg staat onder grote druk. Door de vergrijzing neemt de vraag naar zorg zeer snel toe. Daarnaast worden de mogelijkheden die de medische wetenschap ons aan zorgverlening biedt steeds groter: dit resulteert in een nog groter wordende vraag en een aanzienlijk complexer zorgproces. Mede als gevolg van deze ontwikkelingen neemt de werkdruk in zorginstellingen toe en neemt de animo om in de zorg te werken af.

Wanneer we zorginstellingen vergelijken met de industrie, dan valt op dat in de afgelopen decennia de industrie in staat was om producten te leveren met een steeds betere kwaliteit, tegen een lagere prijs en met een grotere diversiteit. Product- en procesinnovatie zijn tegenwoordig van levensbelang voor bedrijven en er is geen bedrijf dat zich de luxe kan veroorloven om hierin stil te staan. Het is ontegenzeglijk dat concurrentie en het vrije marktprincipe veel heeft bijgedragen aan deze ontwikkeling. In het bijzonder de concurrentie vanuit Japan in de jaren ’80 heeft daar veel aan bijgedragen. En ook nu met het opengaan van de markten uit de voormalige communistische landen biedt de concurrentie vanuit deze landen, vooral uit China, vele prikkels voor bedrijven om zich te verbeteren.

Gezien deze spectaculaire ontwikkelingen in de industrie is het niet verwonderlijk dat in de recente jaren er een roep uit de samenleving kwam om ook meer marktwerking in de zorg toe te staan. Het grote voorbeeld was daarbij de Verenigde Staten, waar marktwerking in de zorg al jaren bestaat. Uiteindelijk heeft de Nederlandse overheid recentelijk besloten om door een wijziging in het zorgstelsel een bepaalde vorm van marktwerking te introduceren. De vraag is nu of met name ziekenhuizen zich zodanig op de markt kunnen manifesteren dat dit uiteindelijk zal leiden tot een verlaging van de kosten, een verbetering van de kwaliteit en meer innovatie.

Het beantwoorden van deze vraag is niet eenvoudig. In ieder geval staat vast dat voor de zorg heel andere condities gelden dan voor de industrie. Voor de zorgmarkt zijn van belang zaken als toegankelijkheid, solidariteit en het feit dat het afnemen van de dienst gescheiden is van het betalen van de dienst. Een misschien wel belangrijker onderscheid is dat de aard en organisatie van de dienstverlening in de zorg op een aantal belangrijke punten afwijkt van de industrie. Van groot belang is dat het product van de zorg een dienstverlening aan mensen betreft, die in de regel in een afhankelijke relatie staan t.o.v. de dienstverlener omdat zij (soms ernstig) ziek zijn, gehandicapt of bejaard zijn. Voorts wordt de zorg verleend door een diversiteit van verschillende beroepsgroepen zoals artsen, verpleegkundigen, apothekers, laboranten en instellingsmanagers. Iedere beroepsgroep heeft haar eigen waarden, normen en professionele identiteit. De zorginstelling draagt de kenmerken van de professionele organisatie, waarin de professionals zelf verantwoordelijk zijn voor de inrichting en de kwaliteit van het proces en hun eigen output bepalen. In de industrie is dat geheel anders, waar het principe geldt van de machine bureaucratie met vaak een vergaande taakspecialisatie, routinewerk, vaste procedures en een hiërarchische leiding.

Kenniscentrum CHOIR

Het onderzoeksdomein van het kenniscentrum CHOIR kan zorginstellingen helpen de uitdaging van een kwalitatief beter product tegen lagere kosten en continue innovatie waar te maken. Nieuwe technologieën op het gebied van de bedrijfsvoering kunnen zorginstellingen helpen bij het leveren van kwalitatief hoogwaardige zorg tegen minimale kosten. Denk hierbij aan de ontwikkeling en toepassing van informatietechnologie en managementprincipes als integrale kwaliteitszorg, veiligheidsmanagement en lean production, en het optimaliseren van zorglogistieke processen met wiskundige technieken en simulaties. Het verbeteren van de bedrijfsvoering zal bijdragen tot het verlagen van de werkdruk, en het aantrekkelijker maken in de zorg te werken.

CHOIR is een multidisciplinair samenwerkingsverband van de overkoepelende UT-onderzoeksinstituten IGS en CTIT dat de volgende vakgebieden vertegenwoordigt:

De betrokken onderzoekers brengen expertise in die gestoeld is op een vruchtbare traditie van onderzoek en innovatie in de industrie, transport en ICT wereld. In het afgelopen decennium is de focus steeds meer te komen liggen op het zorgdomein, niet alleen in onderzoek, maar ook in het UT-onderwijs.