Welke impact hebben ICT-voorzieningen op ons gedrag? Hoe worden media en het web gebruikt om kennis over te dragen? Welke relatie is er tussen mensen en computers? Bij de ontwikkeling van ICT-voorzieningen zijn jouw inzichten als psycholoog waardevol.

In het onderstaande voorbeeld over veilig autorijden krijg je inzicht in wat jij als Psy’er met technologie en media te maken hebt. Daaronder staan nog interessante onderzoeken uit dit thema.

Automobilisten zoeken risico
"Als een auto veiliger wordt, ga je minder veilig rijden", heeft Willem Verwey ondervonden. "Toen de gordel verplicht werd, is het aantal ongevallen niet zo hard gedaald als was gedacht. Dat kwam doordat veel mensen harder gingen rijden.
Kennelijk zoeken automobilisten toch een bepaald risico op. Zo is in Scandinavië een slipcursus ooit verplicht geweest. Daar kwamen ze snel van terug, omdat bleek dat vooral jongeren steeds riskanter gingen rijden."Wat kan iemand doen zonder afgeleid te worden?" Het telefoneren in de auto is een bekend voorbeeld: "Mijn conclusie was dat àl het telefoneren in principe slecht is. Ook als je handsfree belt, moet je een nummer opzoeken en intoetsen. Bovendien blijkt een telefoon een heel dwingend apparaat te zijn. Als 'ie overgaat, pak je 'm op. Ook als je op een druk kruispunt rijdt. En uit onderzoek is gebleken dat je waarneembaar slechter gaat rijden tijdens een gesprek waarbij je goed moet nadenken."

Informatie filteren
Er is onderzoek gedaan naar navigatiesystemen en systemen om te voorkomen dat een automobilist in slaap valt. Per systeem wordt er bekeken wat het veiligst is, maar ook in samenhang: "Want hoe meer systemen, hoe groter de kans dat de bestuurder wordt afgeleid. Daarom moet de informatie eigenlijk gefilterd worden. Het systeem moet weten welke informatie op welk moment belangrijk is voor de bestuurder. Onbelangrijke informatie, zoals over je cd-speler, moet je bijvoorbeeld niet middenop een rotonde krijgen, maar op een rechte weg."
Het autorijden is voor een mens nog relatief makkelijk maar voor een computer heel moeilijk. Bovendien: wat doet een volledig automatisch systeem als de bestuurder bijvoorbeeld een hersenbloeding of een hartinfarct krijgt? Een systeem gaat er toch van uit dat de bestuurder het op een gegeven moment weer overneemt.
We gaan langzaam maar zeker naar een meedenkende auto. De auto leert ook de bestuurder kennen. Wat voor de één een gevaarlijke situatie is, is dat voor de ander niet. De één moet dus voor een bepaalde situatie gewaarschuwd worden en de ander niet."

Waarom een psycholoog?
Hebben technisch geschoolden de adviezen van een psycholoog nodig bij het ontwikkelen van nieuwe technieken in de auto? "Ja", antwoordt Willem Verwey volmondig. "Technisch is er steeds meer mogelijk. Maar mensen kunnen maar een bepaalde hoeveelheid informatie verwerken en dat verandert niet. Als psycholoog heb je een beeld van hoe mensen taken uitvoeren en hoe ze informatie verwerken. Aan de hand daarvan kun je voorspellen waar het fout kan gaan."
"Als psycholoog ben je op dit punt ook beter getraind dan technisch geschoolde onderzoekers. Het onderzoek dat wij doen is heel belangrijk voor de technicus. Want als je een goede machine voor de mens wilt bouwen, moet je eerst de mens kennen."

De computermuis psychologisch getest
Neem het voorbeeld van de muis en de computer. De eerste computers hadden alleen toetsenborden. Toen bedacht iemand dat het handig zou zijn als er zoiets zou zijn als een muis. Wat een uitvinding! Het werkt. Eerst ben je razend enthousiast. Later ga je nog eens kritisch kijken en let je ook op de gebruikersvriendelijkheid. Hoe gaan mensen met de muis om? Kan het beter, anders? Hoe? En welke soort muizen zijn belangrijk voor wie? Een voorbeeld waar de ergonomisch psycholoog een belangrijke rol speelt.

Mediapsychologie tegen eetstoornissen
Wat veroorzaakt anorexia of boulimia? Is het aangeboren of ligt het aan de opvoeding? Welke rol speelt onze maatschappij daarin, met tv-programma’s die ons van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat allerlei snoepreclames èn schoonheidsidealen voorschotelen? En als de tv effect heeft op ons gedrag, hoe ontwikkelen we dan voorlichtingsfilms om dit probleem aan te pakken? Werk aan de winkel voor de mediapsycholoog.